چه زمانی دندان عقل باید کشیده شود؟ ۷ نشانه مهم
دندان عقل همیشه نیاز به کشیدن ندارد. اگر این دندان بهطور کامل و در موقعیت مناسب روییده باشد، به دندان کناری آسیب نزند، قابل تمیز کردن باشد و نشانهای از پوسیدگی یا بیماری لثه وجود نداشته باشد، ممکن است بتوان آن را حفظ و فقط بهصورت دورهای بررسی کرد.
اما در شرایطی مانند درد ناشی از دندان عقل، عفونت یا التهاب مکرر لثه، پوسیدگی غیرقابلترمیم، آسیب به دندان مجاور یا بعضی مشکلات مربوط به دندان عقل نهفته، دندانپزشک ممکن است کشیدن یا جراحی را توصیه کند. تصمیم نهایی تنها براساس وجود یا نبود درد گرفته نمیشود و معاینه و در بسیاری از موارد بررسی عکس رادیوگرافی اهمیت دارد.در ادامه بررسی میکنیم چه زمانی دندان عقل باید کشیده شود، چه علائمی نشان میدهند زمان مراجعه رسیده و در چه شرایطی میتوان دندان عقل را نگه داشت.
از نظر دکتر نرجس فلاح قاسمی ، دندان عقل زمانی معمولاً نیاز به کشیدن دارد که باعث درد یا بیماری قابلتشخیص، عفونت یا التهاب مکرر، پوسیدگی غیرقابلترمیم، آسیب به دندان مجاور، بیماری لثه یا ضایعاتی مانند کیست شود. با این حال، دندان عقل سالم و بدون مشکل الزاماً نباید کشیده شود و تصمیم نهایی پس از معاینه و در صورت نیاز بررسی عکس رادیوگرافی گرفته میشود.
از کجا بفهمیم چه زمانی دندان عقل باید کشیده شود؟
وجود دندان عقل بهتنهایی دلیل کافی برای کشیدن آن نیست. مهم این است که دندان چه وضعیتی در فک دارد و آیا برای خود دندان، لثه یا دندانهای مجاور مشکلی ایجاد کرده است.در صورت مشاهده یکی از شرایط زیر بهتر است وضعیت دندان عقل توسط دندانپزشک بررسی شود:
۱. درد مداوم یا تکرارشونده در انتهای فک
دردی که مرتب در قسمت انتهایی فک ایجاد میشود میتواند یکی از نشانههای وجود مشکل در دندان عقل یا بافت اطراف آن باشد.البته هر دردی در این قسمت الزاماً به معنی نیاز به کشیدن دندان عقل نیست. پوسیدگی، التهاب لثه، عفونت و مشکلات سایر دندانها نیز میتوانند درد مشابهی ایجاد کنند. به همین دلیل ابتدا باید منشأ درد مشخص شود.
۲. عفونت یا التهاب مکرر اطراف دندان عقل
در دندان عقل نیمهرویشیافته ممکن است بخشی از تاج دندان با لثه پوشیده بماند. تجمع مواد غذایی و باکتریها در این قسمت میتواند موجب التهاب اطراف دندان شود.درد و تورم لثه، بوی بد دهان، طعم ناخوشایند و گاهی دشواری در باز کردن دهان از علائمی هستند که نیاز به بررسی دارند.اگر التهاب و عفونت در این ناحیه مرتب تکرار شود، دندانپزشک ممکن است خارج کردن دندان عقل را بهعنوان درمان قطعیتر در نظر بگیرد.
۳. پوسیدگی شدید دندان عقل
محل قرارگیری دندان عقل در انتهای دهان باعث میشود مسواک زدن و تمیز کردن آن در بعضی افراد دشوار باشد.اگر دندان عقل دچار پوسیدگی گستردهای شود که امکان ترمیم مناسب آن وجود نداشته باشد، کشیدن دندان میتواند یکی از گزینههای درمان باشد.
۴. آسیب دندان عقل به دندان کناری
یکی از موارد مهمی که هنگام بررسی دندان عقل باید به آن توجه کرد، سلامت دندان آسیای دوم است.قرارگیری نامناسب دندان عقل ممکن است تمیز کردن فضای بین دو دندان را دشوار کند یا در برخی شرایط با پوسیدگی، مشکلات لثه یا آسیب ناحیه مجاور همراه باشد.گاهی فرد دردی ندارد اما این تغییرات در معاینه یا تصویر رادیوگرافی مشخص میشوند.
۵. دندان عقل نهفته یا نیمهنهفته مشکلساز
نهفته بودن دندان عقل بهتنهایی به این معنی نیست که حتماً باید جراحی شود.اما اگر موقعیت دندان نهفته با عفونت، آسیب به دندان مجاور، کیست یا سایر مشکلات همراه باشد، خارج کردن آن ممکن است توصیه شود.برای آشنایی کامل با انواع نهفتگی و شرایط جراحی میتوانید مقاله «دندان عقل نهفته چیست و چه زمانی نیاز به جراحی دارد؟» را مطالعه کنید.
۶. ایجاد کیست یا تغییرات غیرطبیعی اطراف دندان
برخی مشکلات اطراف دندان عقل نهفته ممکن است در ابتدا هیچ علامت واضحی ایجاد نکنند و در تصاویر رادیوگرافی مشخص شوند.وجود ضایعاتی مانند کیست یا تغییرات غیرطبیعی اطراف دندان از مواردی است که باید توسط دندانپزشک یا جراح بررسی شود و ممکن است خارج کردن دندان ضرورت پیدا کند.
۷. زمانی که دندان عقل در برنامه درمانی دیگری اختلال ایجاد میکند
در بعضی بیماران وضعیت دندان عقل باید در کنار یک درمان دیگر مانند ارتودنسی یا برخی جراحیهای فک بررسی شود.با این حال وجود دندان عقل بهتنهایی به معنی ضرورت کشیدن آن برای همه افرادی که ارتودنسی انجام میدهند نیست و تصمیم باید براساس شرایط هر بیمار گرفته شود.
چه زمانی نباید دندان عقل باید کشیده شود؟
این تصور که «هر دندان عقلی باید دیر یا زود کشیده شود» درست نیست.اگر دندان عقل:
بهطور کامل و در موقعیت مناسب روییده باشد؛
در جویدن عملکرد طبیعی داشته باشد؛
امکان مسواک زدن و تمیز کردن آن وجود داشته باشد؛
پوسیدگی یا بیماری لثه نداشته باشد؛
به دندان مجاور آسیب نزند؛
و در معاینه و تصاویر دندانپزشکی مشکل خاصی مشاهده نشود؛
ممکن است نیازی به خارج کردن آن نباشد.حتی درباره بعضی دندانهای عقل نهفته بدون علامت و بدون بیماری نیز تصمیم به کشیدن باید براساس شرایط فردی گرفته شود. در صورت حفظ دندان، پیگیری دورهای اهمیت دارد.
اگر دندانپزشک خارج کردن دندان عقل را پیشنهاد کرده، آشنایی با مزایا، محدودیتها و عوارض احتمالی میتواند به تصمیمگیری آگاهانهتر کمک کند.
مزایا و معایب کشیدن دندان عقل ←آیا دندان عقل بدون درد هم ممکن است نیاز به کشیدن داشته باشد؟
بله. نداشتن درد بهتنهایی تضمین نمیکند که دندان عقل سالم است.برای مثال ممکن است دندان عقل در موقعیتی قرار گرفته باشد که تمیز کردن آن دشوار باشد یا تغییراتی در دندان مجاور ایجاد شده باشد، بدون اینکه بیمار در مراحل اولیه درد قابلتوجهی احساس کند.به همین دلیل تصمیم درباره حفظ یا کشیدن دندان عقل فقط براساس درد گرفته نمیشود.از طرف دیگر، عکس این موضوع نیز درست است: وجود یک دندان عقل بدون درد و بدون بیماری به معنی ضرورت کشیدن پیشگیرانه آن نیست.
درد دندان عقل به کجا میزند؟
درد مربوط به دندان عقل معمولاً در انتهای فک و اطراف آخرین دندان احساس میشود، اما بسته به علت درد و وضعیت بافتهای اطراف ممکن است فرد ناراحتی را در بخشهای مجاور فک و صورت نیز احساس کند.گاهی تشخیص محل دقیق درد برای بیمار دشوار است و احساس میکند درد از ناحیه دیگری میآید. به همین دلیل درد گوش، فک یا نواحی مجاور را نباید بدون معاینه مستقیماً به دندان عقل نسبت داد.اگر درد با تورم، تب، ترشح یا طعم بد، مشکل در باز کردن دهان، مشکل بلع یا افزایش سریع تورم همراه باشد، مراجعه سریعتر برای بررسی اهمیت دارد.
چه زمانی درد دندان عقل نشانه نیاز به مراجعه است؟
اگر درد خفیف و گذرا باشد، لزوماً به معنی نیاز به کشیدن دندان نیست. اما درد مداوم، دردهای مکرر، تورم لثه اطراف دندان، بوی یا طعم نامطبوع، حساسیت هنگام جویدن یا محدود شدن باز شدن دهان باید بررسی شود.در این شرایط هدف فقط کنترل درد نیست؛ ابتدا باید مشخص شود چرا دندان عقل درد میکند.
بهترین زمان کشیدن دندان عقل چه زمانی است؟
یک سن مشخص را نمیتوان برای همه افراد بهعنوان «بهترین زمان کشیدن دندان عقل» تعیین کرد.زمان مناسب به موقعیت دندان، میزان تکامل ریشهها، وضعیت استخوان، سلامت دندان مجاور، وجود یا نبود بیماری و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.
اگر دندانپزشک پس از معاینه تشخیص دهد دندان عقل اندیکاسیون مشخصی برای خارج شدن دارد، به تعویق انداختن طولانی درمان لزوماً مزیتی ایجاد نمیکند.از طرف دیگر، کشیدن یک دندان سالم فقط به دلیل رسیدن فرد به یک سن خاص نیز تصمیم مناسبی برای همه بیماران نیست.
برای تشخیص نیاز به کشیدن دندان عقل چه بررسیهایی انجام میشود؟
دندانپزشک ابتدا وضعیت رویش دندان، لثه اطراف آن، وجود پوسیدگی و سلامت دندان مجاور را بررسی میکند.در بسیاری از موارد برای مشخص شدن وضعیت دندان عقل نهفته، شکل و جهت ریشهها و ارتباط آن با ساختارهای اطراف از تصویر رادیوگرافی استفاده میشود.
بهخصوص در دندان عقل پایین، بررسی رابطه ریشه دندان با کانال عصبی میتواند در برنامهریزی درمان اهمیت داشته باشد.بنابراین پاسخ دقیق به سؤال «دندان عقلم را بکشم یا نه؟» معمولاً با یک علامت یا مشاهده ظاهری مشخص نمیشود و مجموعه معاینه و تصویربرداری تصمیم را تعیین میکند.
اگر دندان عقل بهطور کامل بیرون نیامده یا در عکس رادیوگرافی نهفته تشخیص داده شده، درباره انواع نهفتگی، علائم و شرایطی که ممکن است جراحی لازم باشد بیشتر بخوانید.
راهنمای کامل دندان عقل نهفته ←روش خارج کردن دندان عقل به وضعیت آن بستگی دارد.
اگر دندان بهطور کامل روییده و دسترسی مناسبی داشته باشد، ممکن است با کشیدن معمولی خارج شود. در دندانهای نهفته، نیمهنهفته یا دارای موقعیت پیچیده ممکن است جراحی لازم باشد.
در جراحی، پس از بیحسی موضعی و ایجاد دسترسی مناسب، دندان خارج میشود و بسته به شرایط محل جراحی ممکن است بخیه زده شود.جزئیات روش، مدت جراحی و میزان پیچیدگی به موقعیت دندان و ریشههای آن بستگی دارد.
برای آشنایی با جزئیات این درمان، صفحه «جراحی دندان عقل در رشت» را مطالعه کنید.
کشیدن دندان عقل بهتر است یا نگه داشتن آن؟
هیچ پاسخ یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد.اگر دندان عقل سالم، قابل تمیز کردن و دارای موقعیت مناسب باشد، حفظ آن میتواند منطقی باشد. در مقابل، وجود بیماری یا آسیب قابلتشخیص میتواند کفه تصمیم را به سمت خارج کردن دندان ببرد.
بنابراین تصمیم درست بین «همه دندانهای عقل را بکشیم» و «تا زمانی که درد نگرفته کاری نکنیم» قرار ندارد؛ تصمیم باید براساس شرایط همان دندان گرفته شود.
چه زمانی باید فوراً برای دندان عقل مراجعه کنیم؟
نمیدانید دندان عقلتان چه زمانی باید کشیده شود؟
اگر درباره زمان مناسب کشیدن دندان عقل، درد، نهفتگی یا شرایط دندان عقل خود سؤال دارید، میتوانید برای بررسی دقیق شرایط و دریافت نظر دندانپزشک اقدام کنید. پس از معاینه و در صورت نیاز بررسی عکس رادیوگرافی، مشخص میشود که آیا دندان عقل شما واقعاً نیاز به کشیدن دارد یا خیر.
مراقبت در ساعات و روزهای اول بعد از کشیدن یا جراحی، در کنترل خونریزی، تورم و بهبود مناسب محل درمان اهمیت زیادی دارد.
مراقبتهای بعد از کشیدن دندان عقل ←سؤالات متداول درباره زمان کشیدن دندان عقل
پاسخ به پرسشهایی که معمولاً درباره ضرورت کشیدن، مشکلات احتمالی و شرایط مختلف دندان عقل مطرح میشوند.
آیا دندان عقل بالا هم همیشه باید کشیده شود؟
خیر. دندان عقل بالا نیز مانند دندان عقل پایین فقط زمانی نیاز به کشیدن دارد که براساس معاینه و بررسی دندانپزشک مشکل مشخصی ایجاد کرده باشد یا احتمال آسیب مرتبط با وضعیت آن وجود داشته باشد. سالم و قابل تمیز بودن دندان از عوامل مهم در تصمیمگیری است.
از نظر دکتر نرجس فلاح قاسمی ، تصمیم برای کشیدن دندان عقل باید براساس شرایط همان دندان، موقعیت آن و وضعیت دندانها و بافتهای اطراف گرفته شود.آیا میتوان فقط یک دندان عقل را کشید و بقیه را نگه داشت؟
بله. تصمیم درباره هر دندان عقل میتواند جداگانه گرفته شود. ممکن است یکی از دندانهای عقل به دلیل پوسیدگی، عفونت یا موقعیت نامناسب نیاز به خارج شدن داشته باشد، در حالی که سایر دندانهای عقل سالم باشند و فقط تحت بررسی دورهای قرار گیرند.
وجود مشکل در یک دندان عقل، به این معنی نیست که همه دندانهای عقل باید بهطور همزمان کشیده شوند.آیا دندان عقل میتواند باعث بوی بد دهان شود؟
بله، بهخصوص اگر دندان عقل نیمهرویشیافته باشد و تمیز کردن اطراف آن دشوار شود. تجمع مواد غذایی و باکتریها یا التهاب لثه اطراف دندان میتواند با بوی یا طعم ناخوشایند همراه باشد. با این حال، بوی بد دهان دلایل متعدد دیگری نیز دارد و باید علت آن مشخص شود.
آیا دندان عقل میتواند باعث سردرد شود؟
وجود سردرد بهتنهایی نشانه قابلاعتمادی برای مشکل دندان عقل یا ضرورت کشیدن آن نیست. دردهای ناحیه فک و صورت ممکن است منشأهای مختلفی داشته باشند؛ بنابراین نسبت دادن سردرد به دندان عقل بدون معاینه دندانپزشکی مناسب نیست.
اگر سردرد یا دردهای صورت بهطور مکرر ایجاد میشوند، بهتر است علت آن بهصورت دقیق بررسی شود و تنها براساس وجود دندان عقل تصمیم به درمان گرفته نشود.اگر دندان عقل را نکشیم چه اتفاقی میافتد؟
اگر دندان عقل سالم و بدون بیماری باشد، ممکن است با پیگیری دورهای مشکلی ایجاد نکند. اما اگر دندانپزشک به دلیل وجود مشکل مشخصی کشیدن آن را توصیه کرده باشد، به تعویق انداختن درمان میتواند بسته به شرایط باعث ادامه یا تشدید مشکلاتی مانند پوسیدگی، التهاب، عفونت یا آسیب به بافتها و دندان مجاور شود.
مهمترین نکته این است که همه دندانهای عقل الزاماً نیاز به کشیدن ندارند و تصمیم نهایی باید پس از معاینه و در صورت نیاز بررسی عکس رادیوگرافی گرفته شود.